Endometrioza leczenie

W zakresie funkcjonowania poradni ginekologicznej zajmujemy się diagnostyką oraz leczeniem endometriozy oraz zabiegami endoskopowymi (histeroskopia i operacje laparoskopowe).

Endometrioza (gruczolistość) to częsta, lecz słabo poznana przyczyna dolegliwości kobiet. Według szacunkowych danych może ona dotyczyć od 6-44% kobiet. Dolegliwość ta występuje zazwyczaj u kobiet pomiędzy 15 a 45 rokiem życia.

Nazwa choroby wywodzi się z medycznego terminu oznaczającego błonę śluzową macicy. Endometrium u zdrowej kobiety znajduje się tylko w narządzie rozrodczym. Przy endometriozie komórki śluzówki umiejscawiają się w innych częściach ciała. Ogniska endometriozy podlegają, podobnie jak wyściółka macicy, wpływowi hormonów regulujących cykl miesięczny. Komórki endometrium mogą znajdować się na przykład w jamie brzusznej powodując występowanie różnych dolegliwości. Mogą one występować m.in. w postaci narośli, guzów. Cykl miesięczny kobiety pozwala naturalnie usunąć endometrium, w przypadku umiejscowienia go w innych częściach ciała jest to niemożliwe.

Dolegliwości w przebiegu endometriozy są wynikiem przebiegającego w nieodpowiednim miejscu cyklu miesięcznego, gdyż ogniska endometriozy, podobnie jak błona śluzowa macicy, podlegają wpływom hormonalnym i cyklicznemu rozrostowi oraz złuszczeniu. Krew i błona śluzowa z ognisk endometriozy nie mogą jednak z reguły opuścić organizmu. Prowadzi to do powiększania ognisk, odrywania ich fragmentów i tworzenia nowych ognisk co w konsekwencji prowadzi do rozszerzenia się choroby. Dodatkowo w tkankach położonych w pobliżu ognisk endometriozy może dochodzić do tworzenia się przestrzeni wypełnionych płynem (torbieli), zrostów oraz zbliznowaceń tkanek.

Występowanie endometriozy

Najczęściej ogniska endometriozy tworzą się na powierzchni i wewnątrz narządów miednicy mniejszej.

Występują m.in. w:

  • otrzewnej miednicy,
  • jajnikach,
  • więzadłach macicy,
  • warstwie mięśniowej macicy,
  • otrzewnej kieszonki pomiędzy macicą a odbytnicą,
  • pochwie,
  • części odcinka jelita grubego,
  • pęcherzu moczowym.

W jaki sposób dochodzi do rozwoju endometriozy?

Pomimo wieloletnich badań nie udało się do tej pory jednoznacznie określić przyczyny powstawiania endometriozy. Istnieje jednak kilka teorii przybliżających nas do ustalenia etiologii tej choroby.

Jedna z teorii zwana również teorią transplantacji ogniska endometriozy twierdzi, że ogniska powstają z komórek błony śluzowej macicy, które opuściły ją przez jajowody, naczynia krwionośne i limfatyczne. Przemieszczenie się ognisk endometriozy według tej teorii może mieć miejsce również po przebytych zabiegach operacyjnych. Proces przemieszczania się ognisk endometriozy jest zjawiskiem naturalnym, który tylko w niewielkim odsetku może zakończyć się powstaniem endometriozy.

Kolejna metodą opisującą powstanie przyczyn endometriozy jest teoria metaplazji (przetwarzania), która twierdzi, że ogniska endometriozy powstają wskutek przekształcenia się komórek, które rozwinęły się z tych samych komórek płodowych co komórki błony śluzowej macicy. Niestety przyczyna późniejszego przekszatałcenia pozostaje niezbadana.

Kolejna poznaną metodą tworzenia się ognisk endometriozy jest nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego. Komórki odpornościowe odpowiadają za rozpoznawanie i niszczenie innych komórek w nieprawidłowej lokalizacji. Inaczej się dzieje w endometriozie- komórki odpornościowe, nie tylko nie niszczą komórek endometrium poza jama macicy ale dodatkowo powodują ich rozrost.

Innymi przyczynami powstania ognisk endometriozy są również czynniki genetyczne (często stwierdzane u bliźniąt) oraz niektóre toksyny środowiskowe.

Częstotliwość występowania

Rzeczywista częstość występowania endometriozy jest nieznana i wynika z faktu, że jedyną wiarygodną metodą diagnostyczną jest metoda operacyjna (laparoskopia diagnostyczna). Duża część danych wskazuje jednak, że endometrioza występuje u 50-80% kobiet z przewlekłym bólem miednicy i u 35-50% kobiet z zaburzeniami płodności. Średni wiek, w którym rozpoznawana jest endometrioza klasyfikuje się pomiędzy 25 a 30 r.ż.

Czynniki sprzyjające rozwojowi endometriozy:

  • wczesna pierwsza miesiączka,
  • krótkie cykle miesiączkowe,
  • bezdzietność,
  • uwarunkowania rodzinne.
Objawy endometriozy

Objawy zależne są od jej ulokowania.

  • Endometrioza zlokalizowana w macicy
    • bolesne miesiączki: wzrost natężenia bolesności podczas miesiączkowania w porównaniu do poprzednich cykli; bóle rozpoczynające się na kilka dni przed spodziewaną miesiączką, w jej trakcie, a często również po zakończeniu krwawienia miesięcznego. Ból zazwyczaj zlokalizowany jest głęboko w miednicy i ma charakter tępy. Ból może powodować uczucie parcia na stolec, mogą temu towarzyszyć nudności oraz biegunka,
    • bóle międzymiesiączkowe,
    • obfite, często przedłużone miesiączki; rozsiane ogniska endometriozy w mięśniu macicy zaburzają jego czynność: zaburzają czynność skurczów podczas wydalania krwi menstruacyjnej oraz opóźniają odbudowanie prawidłowej błony macicy po miesiączce.
  • Endometrioza w okolicy przegrody odbytniczo-pochwowej
    • ból podczas stosunku; występuje zazwyczaj jako nowa dolegliwość i jest najsilniejszy zaraz po wystąpieniu miesiączki.
  • Endometrioza głęboko naciekająca miednicy mniejszej
    • ogniska endometriozy niszczą tkanki leżące powierzchniowo. Skutkiem tego jest drażnienie przebiegających w sąsiedztwie nerwów. Początkowo nasilenie bólu odzwierciedla stopień zaawansowania choroby.
    • endometrioza niszczy nerwy zaburzając ich funkcjonowanie (w tym przewodzenie czucia bólu), dlatego kobiety z ciężkimi zmianami w trakcie trwania choroby mogą odczuwać zmniejszenie dolegliwości.
  • Endometrioza pęcherza moczowego
    • dolegliwością mogą być dokuczliwe skurcze pęcherza moczowego w szczególności w okresie okołomiesiączkowym,
    • uczucie parcia na pęcherz,
    • występowanie krwinko lub krwiomocz.
Powikłania endometriozy

Przy endometriozie występuje szereg zjawisk niepożądanych, przy których należy wymienić:

  • Znaczne obniżenie komfortu życia
  • Obniżenie płodności lub niepłodność: endometrioza doprowadza do zmian anatomicznych w obrębie jajników i jajowodów oraz do znacznego zmniejszenia lub zahamowania możliwości produkcji komórek jajowych; ogniska endometriozy w obrębie macicy zmniejszają szansę na zagnieżdżenie się zapłodnionej komórki w wyściółce macicy;
  • Powstanie zrostów i guzów w obrębie jamy brzusznej mogą doprowadzać do zaburzeń funkcjonowania narządów a w ekstremalnych przypadkach do niedrożności przewodu pokarmowego;
  • Powikłania endometriozy mogą doprowadzić do ogólnego osłabienia organizmu, przez co pacjentka może czuć ciągłe zmęczenie.

Na jakiej podstawie lekarz rozpoznaje endometriozę?

Endometriozę rozpoznaje się na podstawie listy objawów klinicznych w wywiadzie przeprowadzanym z pacjentką w trakcie wizyty ginekologicznej. Niepokojące objawy kliniczne muszą być poparte badaniem ginekologicznym palpacyjnym a także diagnostyką obrazową USG. W przypadku trudności z lokalizacją ognisk endometriozy lekarz prowadzący może skierować pacjentkę na badanie rezonansem magnetycznym. W wielu przypadkach, jedyną skuteczną metodą diagnostyki endometriozy jest interwencja operacyjna przy użyciu laparoskopu, która zostaje potwierdzona w dalszych badaniach histopatologicznych.

Badanie ginekologiczne

W trakcie badania ginekologicznego lekarz prowadzący ocenia głównie pozycję, wielkość i ruchomość macicy oraz przydatków. Częstym umiejscowieniem ognisk endometialnych są okolice więzadła krzyżowo-macicznego oraz przegroda łącząca ściany pochwy i odbytu. Aby potwierdzić obecność ognisk endometriozy lekarz może zalecić pacjentce przyjście na wizytę w trakcie trwania miesiączki.

Diagnostyka obrazowa USG

Jednym z podstawowych badań diagnostycznych w trakcie rozpoznania endometriozy jest badanie ultrasonograficzne (USG). W trakcie tego badania lekarz dokładnie ogląda stan narządów w obrębie miednicy mniejszej.

Diagnostyka laparoskopowa

Laparoskopia diagnostyczna jest uznawana za najdokładniejszą metodę stwierdzająca obecność ognisk endometiozy w obrębie jamy brzusznej. Stosuje się ją szczególnie u kobiet cierpiących na takie dolegliwości jak:

  • bolesne miesiączkowanie, przewlekły ból a także ból podczas stosunku (dyspareunia),
  • jakość życia jest znacznie obniżona a leczenie farmakologiczne nie przynosi poprawy lub też nie może być zastosowane,
  • w trakcie badania zostały wykryte guzy w więzadłach krzyżowo-macicznych, które powodują dolegliwości bólowe,
  • w przypadku niepłodności, która nie ma potwierdzenia w badaniach diagnostyki laboratoryjnej.

Inne badania diagnostyczne

Przy podejrzeniu endometriozy głęboko naciekającej ulokowanej w obrębie pęcherza moczowego i jelita grubego, lekarz prowadzący może zlecić dodatkowe badania diagnostyczne np. kolonoskopię.

Sposoby leczenia endometriozy

Przy leczeniu endometriozy sprawdzają się następujące metody:

  • farmakologiczna,
  • chirurgiczna (w tym laparoskopowa),
  • połączenie obu w/w metod.

Wybór metody leczenia jest ściśle związany ze stanem zdrowia pacjentki oraz rodzajem występowania endometriozy.

Leczenie farmakologiczne

Ma na celu obniżenie produkcji hormonów do momentu zaprzestania miesiączkowania. Skutkiem tego jest jednoczesne zahamowanie wzrostu skupisk endometriozy w niewłaściwych lokalizacjach. Wadą tej metody jest niewątpliwie fakt, iż po zaprzestaniu terapii objawy niepożądane mogą powrócić.

Leczenie chirurgiczne

Celem leczenia chirurgicznego jest usunięcie ognisk choroby, zrostów zlokalizowanych w jamie brzusznej oraz przywrócenie prawidłowego funkcjonowania narządów miednicy mniejszej. Najczęstszą metodą operacyjną jest laparoskopia. Przewaga tej techniki nad metodą klasyczną (laparotomią) wynika z krótszego czasu pobytu w szpitalu, szybszego czasu rekonwalescencji oraz mniejszym ryzykiem powikłań. Metoda laparoskopowa pozostawia mniejsze blizny niż metoda klasyczna.

Mimo dużej częstotliwości występowania choroby oraz problemów zdrowotnych, które są jej wynikiem w Polsce czas od wystąpienia objawów do prawidłowej diagnozy może wynosić nawet kilka lat. Dlatego tak ważna jest odpowiednia diagnostyka oraz znajomość problemu endometriozy przez lekarza prowadzącego.

W naszej klinice zapewniamy:

  • diagnostykę obrazową oraz laparoskopową,
  • leczenie farmakologiczne endometriozy,
  • kwalifikacje do zabiegu metodą laparoskopową,
  • zabiegi laparoskopowe pozwalające na usunięcie endometrium poza jego fizjologicznym umiejscowieniem.